Druga drużyna do czasu, aż zrobi się trudno, czyli esencja polskiej piłki dziecięco-młodzieżowej

Duża akademia. W jednym roczniku trzydzieści, czterdzieści, czasem pięćdziesiąt dzieci. Pierwszy zespół gra wysoko, drugi ligę niżej, czasem funkcjonuje jeszcze trzecia drużyna. Na papierze wygląda to świetnie. Każdy ma swoje środowisko, każdy dostaje minuty, poziom rywalizacji można dopasować do aktualnych możliwości zawodnika. Druga drużyna nie ma być przecież poczekalnią dla tych „gorszych”, tylko kolejnym etapem szkolenia. I wszystko działa bardzo dobrze do momentu, kiedy ten drugi zespół trafia na naprawdę mocnego przeciwnika. Mniejszą akademię, bez kilkudziesięciu zawodników w roczniku, za to dobrze pracującą, dobrze prowadzoną i potrafiącą grać w piłkę. Nagle okazuje się, że może być trudno. I właśnie wtedy zaczyna się prawdziwy test tego, czy rzeczywiście wierzymy w szkolenie.

Bo nagle skład drugiej drużyny zaczyna wyglądać trochę inaczej niż tydzień wcześniej. Pojawia się jeden zawodnik z pierwszego zespołu, później drugi, trzeci, czasami kilku kolejnych. Oczywiście wszystko można bardzo łatwo wytłumaczyć. Rotacja. Potrzeba minut. Dostosowanie obciążeń. Decyzja szkoleniowa. I czasami dokładnie tym jest. Tylko dziwnym trafem potrzeba tych wszystkich „decyzji szkoleniowych” pojawia się akurat wtedy, kiedy po drugiej stronie stoi ktoś, z kim naprawdę można przegrać. I wtedy trudno nie zadać pytania: czy druga drużyna nadal służy rozwojowi zawodników, czy właśnie zaczęła służyć ochronie wyniku akademii?

Czytaj też Słowo na niedzielę: Błędy nie zatrzymują rozwoju. Błędy są jego częścią →

Najbardziej absurdalne jest to, że ukarany za dobrą pracę zostaje w praktyce mniejszy klub. Przez kilka lat szkoli swoich zawodników, buduje drużynę, rozwija ich technicznie i taktycznie, nadrabia mniejszy nabór jakością treningu. Nie może w piątek zadzwonić po pięciu chłopaków z drużyny grającej dwie ligi wyżej, bo takiej drużyny po prostu nie ma. Ma tych samych zawodników, których widzi w poniedziałek, wtorek i piątek. I jeśli dzięki pracy trenerów ta grupa staje się wystarczająco dobra, żeby zagrozić drugiemu zespołowi dużej akademii, nagle musi zmierzyć się już nie do końca z drugim zespołem. Trochę tak, jakby ktoś zmieniał poziom trudności gry dopiero wtedy, gdy zaczyna przegrywać. Regulamin może to dopuszczać. Tylko szkoleniowo wygląda to, delikatnie mówiąc, mało elegancko.

Jeszcze ciekawszy jest los dzieci z samego drugiego zespołu dużej akademii. Trenują cały tydzień. Grają poprzednie mecze. Zbierają punkty, popełniają błędy, uczą się, budują swoją drużynę. Nadchodzi spotkanie z najmocniejszym rywalem i właśnie wtedy kilku z nich dowiaduje się, że tym razem może zagrać mniej albo nie zagrać wcale. Dlaczego? Bo teraz zrobiło się poważnie. I jaki komunikat otrzymuje dwunasto- czy trzynastolatek? Jesteś wystarczająco dobry, żeby reprezentować tę drużynę, dopóki wynik nie zaczyna być naprawdę ważny. Trudno później prowadzić wykład o zaufaniu, odpowiedzialności i cierpliwym rozwoju. Dzieci bardzo dobrze wyczuwają, kiedy słowa dorosłych przestają zgadzać się z ich decyzjami.

Czytaj też Słowo na niedzielę. Trener dzieci jako najtańsze ogniwo systemu →

Nie ma nic złego w przemieszczaniu zawodników pomiędzy zespołami. Wręcz przeciwnie – w dobrej akademii powinno to być czymś normalnym. Zawodnik wyróżniający się w drugim zespole powinien dostawać treningi i mecze wyżej. Chłopak z pierwszej drużyny wracający po kontuzji może potrzebować spokojniejszego spotkania. Inny może dostać zadanie na nowej pozycji albo potrzebować większej liczby minut. To jest szkolenie. Problem zaczyna się dopiero wtedy, kiedy ruch odbywa się przede wszystkim w dół i dokładnie przed najtrudniejszymi meczami. Wtedy przestaje chodzić o rozwój konkretnego zawodnika, a zaczyna chodzić o zabezpieczenie rezultatu. I tego nie przykryje nawet najlepiej przygotowana prezentacja o filozofii akademii.

Bo jeżeli naprawdę wierzymy w rozwój, musimy również pozwolić drugiemu zespołowi przegrywać. Ba, właśnie taki mecz może być dla niego najlepszą rzeczą, jaka wydarzy się przez pół rundy. Trafia na przeciwnika, który szybciej operuje piłką, lepiej pressuje, mocniej gra w pojedynkach. Nagle zawodnicy muszą podejmować decyzje w tempie, którego wcześniej od nich nie wymagano. Popełniają błędy. Przegrywają pojedynki. Być może nawet przegrywają mecz. Ale wracają na trening z informacją, czego im brakuje. Jeżeli natomiast na każde trudniejsze spotkanie dostaną wsparcie kolegów z pierwszego zespołu, można uratować wynik, ale jednocześnie odebrać im najlepszą lekcję miesiąca.

Czytaj też Liga Mistrzów rusza. Drzwi do niej otwarte na oścież, a my nie możemy się przez nie przeczołgać →

Mamy zresztą w piłce młodzieżowej fascynującą umiejętność mówienia dwóch całkowicie sprzecznych rzeczy jednocześnie. Na konferencjach PZPN: „wynik nie jest najważniejszy”. W szatni przed meczem: „tego nie możemy przegrać”. W prezentacji akademii: „każdy zawodnik rozwija się we własnym tempie”. W sobotę rano: kilku chłopaków z jedynki jedzie pomóc dwójce. W mediach społecznościowych: „proces, cierpliwość, rozwój”. Wieczorem wielki post: „Zwycięstwo! Druga drużyna progresuje!”. I właśnie dlatego czasami mam wrażenie, że wynik w dziecięcej piłce podobno nie ma znaczenia tylko do momentu, kiedy istnieje realne zagrożenie, że może być niekorzystny. Wtedy nagle okazuje się, że ma znaczenie całkiem spore.

Najłatwiej oczywiście powiedzieć, że przecież gra z lepszymi zawodnikami rozwija także mniejszą akademię. To prawda. Mecz przeciwko bardzo dobrym przeciwnikom może dać mnóstwo wartości. Ale jeśli chcemy grać z pierwszym zespołem, zaprośmy pierwszy zespół na sparing. Będzie wiadomo, na co się przygotowujemy. Liga ma jednak sens między innymi dlatego, że tworzy w miarę stały poziom rywalizacji. Jeśli druga drużyna przez dziesięć kolejek jest jedną drużyną, a w jedenastej zamienia się na jeden mecz w wersję „2.0”, warto zapytać, komu to właściwie służy. Pierwszemu zespołowi? Nieszczególnie. Drugiemu? Też niekoniecznie. Najbardziej tabeli i samopoczuciu dorosłych.

I dlatego prawdziwą jakość akademii poznaje się nie po tym, jak zachowuje się po zwycięstwie 6:0. Poznaje się po tym, co robi, kiedy jej druga drużyna może przegrać z dużo mniejszym klubem. Czy ufa trenerowi? Czy ufa swoim zawodnikom? Czy potrafi powiedzieć: zagrajcie swoim składem, zobaczymy, gdzie naprawdę jesteśmy? Czy może natychmiast uruchamia wszystkie zasoby, bo przecież „nie wypada” przegrać? Druga drużyna ma sens tylko wtedy, kiedy jest drużyną także w trudnych meczach. Bo jeśli istnieje wyłącznie do chwili, aż zrobi się naprawdę ciężko, to być może wcale nie jest projektem szkoleniowym. Jest tylko zespołem rezerwowym wyniku i niestety staje się przechowalnią.

FAQ

Czy przesuwanie zawodników między drużynami w akademii jest złe?
Nie. Samo przesuwanie zawodników jest normalnym elementem szkolenia. Problem pojawia się wtedy, gdy najlepsi gracze z pierwszego zespołu trafiają do drugiej drużyny głównie przed najtrudniejszymi meczami, aby zabezpieczyć wynik.

Dlaczego to może być problem dla drugiej drużyny?
Bo zawodnicy drugiego zespołu tracą szansę na sprawdzenie się w najważniejszych i najtrudniejszych spotkaniach. To właśnie takie mecze często dają najwięcej informacji o ich rozwoju, brakach i odporności.

Czy mniejszy klub traci na takich decyzjach dużych akademii?
Tak, może tracić, bo zamiast rywalizować z drugim zespołem dużej akademii, nagle mierzy się z drużyną wzmocnioną zawodnikami z wyższego poziomu. Regulamin może to dopuszczać, ale szkoleniowo i sportowo budzi to wątpliwości.

Czy wynik w piłce dziecięco-młodzieżowej powinien być najważniejszy?
Nie powinien być najważniejszy. Wynik jest częścią rywalizacji, ale w szkoleniu młodych zawodników ważniejsze powinny być rozwój, odpowiedzialność, odwaga w trudnych meczach i uczciwa ocena postępów.

Po czym poznać dobrą akademię piłkarską?
Dobrą akademię poznaje się nie tylko po zwycięstwach, ale też po tym, jak reaguje na ryzyko porażki. Jeśli ufa swoim zawodnikom i pozwala im mierzyć się z trudnościami, naprawdę stawia na rozwój.