Raków się skończył? A może nigdy nie było żadnego „systemu Rakowa”?

Jeszcze niedawno Raków Częstochowa był dla polskiej piłki klubem niemal wzorcowym. Gdy inni zmieniali trenerów jak rękawiczki, Raków miał ciągłość. Gdy inni przepalali pieniądze na przypadkowe transfery, Raków miał profil zawodnika. Gdy inni mówili o projekcie, Raków rzeczywiście coś budował. Awans z II ligi, awans do Ekstraklasy, dwa Puchary Polski, dwa Superpuchary, wicemistrzostwa i wreszcie mistrzostwo Polski w 2023 roku wyglądały jak podręcznikowy przykład konsekwencji. Problem w tym, że podręczniki zaczynają wyglądać podejrzanie wtedy, gdy po odejściu głównego autora wszystko nagle przestaje działać. Dzisiaj Raków jest ostatni w Ekstraklasie, ma zero punktów, a wczoraj dostał u siebie lanie od Jagiellonii. Wcześniej pożegnał Europę po dwumeczu z Hajdukiem. To już nie jest drobny kryzys, który można przykryć hasłem o trudnym początku sezonu. To jest moment, w którym warto zadać pytanie brutalne: czy naprawdę istniał kiedyś „system Rakowa”, czy przede wszystkim istniał system Marka Papszuna?

Przez lata zachwycaliśmy się Rakowem nie bez powodu. Michał Świerczewski przejął pełną kontrolę nad klubem pod koniec 2014 roku i miał coś, czego wielu polskim właścicielom dramatycznie brakuje: cierpliwość. Kiedy w 2016 roku zatrudniał mało znanego Marka Papszuna, nie kupował nazwiska, tylko człowieka pasującego do własnej wizji. Papszun dostał czas, narzędzia i realny wpływ na budowę zespołu. Raków przestał być klubem, który co kilka miesięcy szuka nowej recepty, a zaczął przypominać organizację, która wie, co chce robić jutro, za miesiąc i za dwa lata. Świerczewski dokładał pieniądze, uczestniczył w kluczowych decyzjach transferowych i nie ukrywał, że traktuje Raków bardziej jako pasję niż biznes nastawiony na zarabianie. Papszun z kolei narzucił klubowi wymagania, intensywność, sposób gry i kulturę codziennej pracy. Ten duet nie zawsze był łatwy, ale właśnie z tej mieszanki powstał największy sukces w historii klubu. I tutaj właścicielowi Rakowa trzeba oddać pełne uznanie, bo bez jego decyzji, pieniędzy i cierpliwości Papszun prawdopodobnie nigdy nie dostałby takiego laboratorium do pracy. Tyle że dzisiaj ta sama historia rodzi inne pytanie: czy Świerczewski zbudował system, czy po prostu genialnie trafił z jednym człowiekiem?

Czytaj też 15:0. 25:1, 29:2. O co właściwie grają dzieci? →

System poznaje się nie wtedy, gdy wszystko idzie dobrze, lecz wtedy, gdy odchodzi człowiek, który go stworzył. Jeśli po zmianie prezesa, trenera albo dyrektora sportowego klub nadal działa według tych samych zasad, można mówić o organizacji. Jeśli po odejściu jednego człowieka zaczynają się kolejne próby znalezienia jego następcy, być może mieliśmy do czynienia nie z systemem, lecz z bardzo mocną osobowością. Papszun odszedł po mistrzostwie, później wrócił, ponownie dał Rakowowi wicemistrzostwo i europejskie puchary, a pod koniec 2025 roku przeniósł się do Legii Warszawa. Po nim pierwszym trenerem został Łukasz Tomczyk, którego klub przedstawiał jako rozwiązanie długofalowe. Kilka miesięcy później Tomczyka już nie było. W maju 2026 roku zastąpił go Dawid Kroczek, wcześniej asystent Papszuna i człowiek pracujący także przy klubowym skautingu. Kroczek wygrał trzy z czterech ostatnich meczów poprzedniego sezonu, doprowadził Raków do czwartego miejsca i dostał kontrakt aż do czerwca 2028 roku. Brzmiało to jak kolejna część dobrze przemyślanego planu. Trzy miesiące później ten sam klub ma zero punktów, cztery ligowe porażki i trenera, którego pozycja jest już przedmiotem publicznej dyskusji.

Oczywiście można powiedzieć, że ostatnie mecze to za mało, aby palić cały projekt na stosie. To prawda i Dawid Kroczek nie stał się nagle złym trenerem tylko dlatego, że przegrał cztery spotkania w lidze. Problem polega jednak na tym, że Raków nie wygląda dziś jak drużyna, która po prostu ma pecha. Po porażkach z Wisłą Płock, ze Śląskiem Wrocław i z Cracovią przyszedł mecz, który miał być reakcją. Skończyło się 2:5 z Jagiellonią na własnym stadionie. Co gorsza, Jagiellonia nie tylko wygrała, ale w końcówce rozebrała Raków na części, strzelając trzy gole od 76. minuty. Do tego kilka dni wcześniej częstochowianie odpadli z Hajdukiem, mimo że po pierwszym meczu mieli wynik 2:2 i decydujące spotkanie grali u siebie. Można przegrać mecz i nadal wyglądać jak zespół z pomysłem. Można też przegrać serię spotkań i zacząć wyglądać jak drużyna, która szuka odpowiedzi na pytania, które jeszcze niedawno miała dawno rozwiązane. Dzisiejszy Raków coraz częściej przypomina właśnie tę drugą wersję.

Czytaj też Azerowie i Norwegowie nas zawstydzają. Dwa kluby w Europie to nie sukces Ekstraklasy. To PORAŻKA →

Najbardziej brutalne jest to, że nie zawiódł jeden element, który można łatwo wymienić. Nie wystarczy powiedzieć, że brakuje jednego napastnika, jednego stopera albo lepszego przygotowania fizycznego. Raków przez lata wygrywał tym, że przeciwnik dokładnie wiedział, co chce zrobić drużyna Papszuna, a mimo to często nie potrafił temu zapobiec. Była struktura, automatyzmy, agresja, powtarzalność i niemal obsesyjna dbałość o szczegóły. Dzisiaj ta przewidywalność działa w odwrotną stronę, bo momentami łatwiej przewidzieć problemy Rakowa niż jego rozwiązania. Zespół nadal ma wielu piłkarzy o jakości wystarczającej do walki o czołówkę Ekstraklasy. Właściciel nadal jest ten sam. Klub nadal ma ambicje, rozbudowany sztab, analityków, skauting i zaplecze znacznie większe niż wtedy, gdy Papszun zaczynał w II lidze. Jeżeli mimo tego drużyna ląduje na ostatnim miejscu z zerem punktów, to trudno zrzucić wszystko na brak zasobów. Wtedy coraz głośniej wraca pytanie, czy najważniejszym zasobem przez cały ten czas nie był po prostu Papszun.

Nie oznacza to, że cały sukces Rakowa należy przepisać jednemu trenerowi i wykreślić z niego Świerczewskiego, skautów, dyrektorów czy piłkarzy. Takie uproszczenie byłoby równie głupie jak wcześniejsze zachwyty nad magicznym „modelem”, który rzekomo sam produkował zwycięstwa. Papszun nie kupował klubu, nie finansował transferów i nie stworzył właścicielskiej stabilności. Świerczewski z kolei nie prowadził treningów, nie budował mikrocykli i nie ustawiał zespołu w swoim charakterystycznym systemie. Sukces był wspólny. Tyle że proporcje wkładu poszczególnych ludzi najlepiej widać dopiero wtedy, gdy jednego z nich zabraknie. I właśnie teraz Raków przechodzi taki test. Jeżeli po dwóch odejściach Papszuna klub za każdym razem zaczyna szukać nowej tożsamości, to trudno utrzymywać, że tożsamość była całkowicie klubowa. Być może przez lata patrzyliśmy na autorski projekt trenera i mylnie nazywaliśmy go filozofią całej organizacji. To nie odbiera Rakowowi sukcesów, ale radykalnie zmienia sposób, w jaki należy je interpretować.

Jeszcze bardziej niewygodne jest porównanie Rakowa z Jagiellonią. To właśnie Jagiellonia przyjechała do Częstochowy i wbiła gospodarzom pięć bramek. Klub z Białegostoku w ostatnich latach również tracił kluczowych zawodników, sprzedawał, przebudowywał i musiał funkcjonować pod presją europejskich pucharów. A jednak zachował czytelną ideę gry i w kolejnych sezonach potrafił odbudowywać jakość. Jagiellonia nie potrzebuje budżetu największego w kraju, żeby regularnie próbować grać jak zespół świadomy swoich atutów. To oczywiście nie oznacza, że stworzyła system idealny i już nigdy nie wpadnie w kryzys. Pokazuje jednak, że organizacja może rozwijać własny styl bez ciągłego oglądania się na jednego człowieka. Raków przez lata uchodził pod tym względem za wzór znacznie większy niż Jagiellonia. Dzisiaj to właśnie Jaga wygląda jak klub, który wie, kim jest, a Raków jak klub próbujący sobie przypomnieć, kim był. Wynik 5:2 był dlatego czymś więcej niż ligową porażką, bo był niezwykle bolesnym lustrem.

Można oczywiście bronić Rakowa argumentem, że sukces sam w sobie zmienia klub i zwiększa oczekiwania do poziomu niemal nierealnego. Kiedy drużyna z II ligi w kilka lat zostaje mistrzem Polski, każdy kolejny sezon bez trofeum zaczyna wyglądać jak regres. To prawda, ale właśnie dlatego słowo „system” powinno coś znaczyć. System ma amortyzować odejścia. System ma sprawić, że nowy trener nie zaczyna od zera, tylko przejmuje organizację z jasno określonymi zasadami. System ma ograniczać ryzyko, że po kilku miesiącach znów trzeba szukać nowego pomysłu. Jeżeli każda zmiana szkoleniowca otwiera debatę o tym, jaki Raków właściwie ma być, to nie jest najlepsza reklama trwałości tego modelu. W Częstochowie przez lata powtarzano, że ważniejszy od nazwisk jest profil i dopasowanie do sposobu gry. Teraz nadchodzi idealny moment, żeby to udowodnić. Bo jeśli odpowiedzią na obecny kryzys okaże się desperacka próba znalezienia kolejnego „Papszuna”, teza o samodzielnym systemie Rakowa stanie się jeszcze trudniejsza do obrony.

Największym paradoksem jest to, że Świerczewski sam przez lata udowadniał, iż potrafi działać inaczej niż typowy właściciel polskiego klubu. Nie panikował po kilku słabszych meczach Papszuna. Dał trenerowi przestrzeń, jakiej w Ekstraklasie niemal się nie spotyka. Właśnie dlatego Raków urósł tak wysoko. Teraz właściciel stoi przed najtrudniejszym sprawdzianem od czasu wejścia do Ekstraklasy, bo nie chodzi już o to, czy zwolnić jednego trenera. Chodzi o odpowiedź na pytanie, co z Rakowa zostaje po odejściu jego najważniejszego sportowego architekta. Jeżeli klub znajdzie własny język, własne zasady i własną drogę do sukcesu, obecny kryzys będzie tylko bolesnym etapem dojrzewania. Jeżeli natomiast rozpocznie kolejną serię nerwowych korekt, zmian trenerów i poszukiwania dawnego DNA, będzie to przyznanie, że cały „model” był bardziej kruchy, niż chcieliśmy wierzyć. Cztery porażki nie przekreślają dekady dobrej pracy. Mogą jednak obnażyć coś, czego przez dekadę nie było widać, bo wyniki skutecznie zasłaniały konstrukcyjne pęknięcia.

Raków oczywiście może się jeszcze podnieść, wygrać kilka meczów i za dwa miesiące sprawić, że dzisiejszy tekst będzie wyglądał jak przesadzona reakcja na fatalny start. Właśnie na tym polega ryzyko felietonu pisanego w środku kryzysu. Tyle że nawet seria zwycięstw nie unieważni pytania, które pojawiło się po odejściu Papszuna. Czy Raków stworzył coś większego od swojego najlepszego trenera? Czy potrafi wygrywać inaczej niż według zasad człowieka, który prowadził go od II ligi do mistrzostwa? Czy kolejni szkoleniowcy mają rozwijać klub, czy tylko odtwarzać jego dawną wersję? Dzisiaj odpowiedzi nie wyglądają dla Rakowa komfortowo. Ostatnie miejsce, zero punktów, cztery porażki, pięć goli straconych u siebie z Jagiellonią i odpadnięcie z Europy nie są jeszcze wyrokiem, ale są wyjątkowo głośnym alarmem. Przez lata mówiliśmy, że inne polskie kluby powinny uczyć się od „systemu Rakowa”. Być może teraz Raków musi nauczyć się najtrudniejszej rzeczy ze wszystkich: jak istnieć bez człowieka, którego systemem przez lata sam był.

FAQ

Czy Raków Częstochowa jest w kryzysie?

Tak, obecny start sezonu można uznać za poważny kryzys sportowy. Raków przegrał pierwsze ligowe mecze, pozostaje bez punktów i dodatkowo odpadł z europejskich pucharów po rywalizacji z Hajdukiem.

Czy odejście Marka Papszuna wpłynęło na Raków?

Wszystko wskazuje na to, że odejście Papszuna miało bardzo duży wpływ na sposób funkcjonowania drużyny. Przez lata to właśnie on był głównym architektem stylu gry, organizacji zespołu i codziennych standardów pracy.

Czy Raków miał własny system gry?

Raków przez wiele lat był postrzegany jako klub oparty na jasno określonym modelu. Obecny kryzys rodzi jednak pytanie, na ile był to system całej organizacji, a na ile autorski model Marka Papszuna.

Dlaczego Raków przegrywa na początku sezonu?

Problem nie sprowadza się do jednego zawodnika czy jednej formacji. Raków ma kłopoty ze strukturą gry, reakcją po stracie, organizacją i skutecznością, a także z odnalezieniem wyraźnej tożsamości po kolejnych zmianach na ławce trenerskiej.

Czy Dawid Kroczek może zostać zwolniony?

Jego pozycja jest obecnie przedmiotem dyskusji, ale kilka porażek nie musi automatycznie oznaczać zwolnienia. Kluczowe będzie to, czy Raków szybko poprawi wyniki i sposób gry.

Czy Raków może jeszcze wrócić do walki o czołówkę?

Tak. Sezon jest długi, a Raków nadal ma kadrę, zaplecze i możliwości finansowe pozwalające walczyć o wysokie miejsca. Obecny kryzys jest poważny, ale nie przesądza jeszcze o całym sezonie.

Co najbardziej pokazuje obecny kryzys Rakowa?

Przede wszystkim to, jak trudne jest zastąpienie trenera, który przez lata miał ogromny wpływ na wszystkie sportowe aspekty klubu. Dzisiejsze problemy Rakowa są testem trwałości modelu budowanego przez ostatnią dekadę.